fbpx

Inhoud

Warmtepomp: Van het gas af dankzij omgevingswarmte

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

Een warmtepomp is het meest gebruikte duurzame alternatief voor een gasgestookte cv-ketel. In plaats van gas gebruikt hij elektriciteit en warmte uit de omgeving om te verwarmen, of te koelen door warmte naar de omgeving af te voeren. Daardoor wordt er veel minder CO2 uitgestoten of zelfs geen als je zonnepanelen hebt of groene stroom gebruikt. 

Het wordt steeds populairder in Nederland om, met name voor nieuwbouw woningen, een warmtepomp aan te schaffen:

Inhoud

Hoe werkt een warmtepomp?

Een warmtepomp werkt met 3 hoofdelementen:

De warmtepomp onttrekt warmte aan de bron en intensiveert deze. Vervolgens wordt deze energie via een warmtewisselaar aan het verwarmingssysteem in je huis afgegeven.

Hierbij wordt gebruik gemaakt van het principe dat onder hoge druk het kook- en condenseerpunt verhoogd wordt en onder lage druk het kook- en condensatiepunt verlaagd wordt. In de bergen is de luchtdruk bijvoorbeeld lager, waardoor het water niet bij 100 graden maar bij zo’n 90 graden kookt. 

Dit proces vindt plaats in de volgende stappen: 

Er wordt in dit proces elektriciteit gebruikt, maar het grootste gedeelte van de energie komt uit de bron.

Is jouw huis geschikt voor een warmtepomp?

Of het voor jou verstandig is om een warmtepomp te nemen is afhankelijk van de volgende factoren :

Het bouwjaar van je huis en hoe goed het is geïsoleerd

De isolatie van jouw woning is wellicht de belangrijkste factor die bepaalt of het verstandig is om een warmtepomp te nemen. Als je huis niet goed is geïsoleerd dan is het niet geschikt voor een warmtepomp, omdat de pomp dan te hard moet werken om het huis te kunnen verwarmen. Het rendement is daardoor ongunstig. 

Als je huis niet nageïsoleerd is, kun je van de volgende tabel gebruik maken om te kijken of en welk type warmtepomp waarschijnlijk geschikt is:

Als je huis oud is maar is nageïsoleerd kan het zijn dat het wel geschikt is voor een warmtepomp. Er is dan minimaal goede vloer- muur- en dakisolatie en isolerend glas nodig. Ook moeten kieren verholpen en leidingen geïsoleerd worden, zodat de warmtepomp optimaal kan werken.

Het is daarom belangrijk om een vakkundige installateur te laten kijken naar welke oplossing voor jou het beste is en of er eerst beter geïsoleerd moet worden. Daarnaast is het belangrijk dat er ook nog wordt gekeken naar het type verwarmingssysteem en de cv-ketel. 

Het type verwarmingssysteem

Er bestaan verschillende manieren om je huis te verwarmen: traditionele radiatoren, een convectorput, vloerverwarming, laagtemperatuurradiatoren, elektrische verwarming of een combinatie daarvan. Het type verwarming bepaalt of jouw huis geschikt is voor een warmtepomp en welke soort warmtepomp het beste is.

Een warmtepomp werkt niet met elektrische verwarming en in de meeste gevallen ook niet met oudere traditionele radiatoren. Als je met een cv-ketel verwarmt is het belangrijk om te weten wat de aanvoertemperatuur is voor je verwarmingssysteem. Hoe lager deze temperatuur is (idealiter onder de 50⁰C),  hoe beter het rendement van de warmtepomp zal zijn. 

Een warmtepomp levert namelijk water met een lagere temperatuur dan dat er nodig is bij de meeste traditionele radiatoren om het huis goed te kunnen verwarmen. Een lucht-lucht of hybride waterpomp kan bij traditionele radiatoren nog wel een aardige optie zijn, maar vraag altijd om goed advies van een gekwalificeerde professional.

Nieuwbouwwoningen worden nu standaard verwarmd met een temperatuur van tussen de 25⁰C en 50⁰C dankzij de laagtemperatuurradiatoren of vloerverwarming en de goede isolatie. Hierdoor zal de warmtepomp een uitstekend rendement hebben.

Cv-ketel

Oudere cv-ketels die niet Hoog Rendement zijn, kunnen niet gekoppeld worden aan een warmtepomp. In dat geval is een hybride systeem geen optie en is alleen een volledig elektrische warmtepomp die je cv-ketel volledig vervangt mogelijk. 

Het rendement

De warmtepomp laat je energieverbruik toenemen, maar dit is veel minder belastend voor het milieu dan je huis te verwarmen met gas. Toch is het belangrijk om de juiste warmtepomp voor jouw situatie te kiezen zodat het rendement zo gunstig mogelijk is en je elektriciteitsverbruik zo laag mogelijk is. 

Het is aan te raden om voor een optimaal rendement het in combinatie met zonnepanelen aan te schaffen, omdat je zo groene elektriciteit gebruikt en het extra verbruik kunt opvangen. Het is wel zo dat in de wintermaanden, wanneer je het huis het meest verwarmt, de zonnepanelen het minste opbrengen. Maar zolang je stroom gunstig kunt terugleveren aan het net dankzij de salderingsregeling, maakt dat nog niet uit.

De COP

De Coëfficiënt of Performance (COP) is de waarde die aangeeft hoe efficiënt een warmtepomp werkt. Het geeft de verhouding weer tussen de energie die er nodig is om uit een bron de warmte op te pompen en de warmte die er wordt opgewekt. Stel dat er 1 kW aan elektriciteit wordt gebruikt om 4 kW warmte op te wekken, dan heeft de warmtepomp een rendement (een COP) van 4. Hoe hoger de COP, hoe beter.

De SCOP

De brontemperatuur verschilt met name bij lucht als bron gedurende de seizoenen, waardoor het rendement van de warmtepomp ook verschilt. In de winter zal je COP daardoor lager zijn. Daarom kun je in dit geval het beste kijken naar de Seasonal Coëfficiënt of Performance (SCOP). Dit is de gemiddelde efficiëntie gedurende het hele jaar.  

Wat COP en SCOP beïnvloedt

Warmtepompen vergelijken

In de Europese Unie ligt het meten van de COP waarde vast als in de norm NEN14511 en NEN14825, zodat je de warmtepompen met elkaar kunt vergelijken.

Er zijn twee waarden die fabrikanten kunnen opgeven:

Deellast en vollast

Stel dat je twee pompen vergelijkt. De ene heeft de hoogste COP bij deellast, dat wil zeggen bij 7˚C buitentemperatuur. Terwijl de andere de hoogste COP heeft bij vollast, dat wil zeggen bij -10˚C. Welke is dan aan te bevelen?

Het is het beste de warmtepomp te kiezen die de hoogste COP heeft bij de temperatuur die in jouw land het meeste voorkomt. In Nederland is de eerste pomp daarom beter.

Pompen die een beter rendement halen bij lagere temperaturen zullen duurder zijn omdat ze zwaarder zijn uitgevoerd, en ook een lager rendement halen bij hogere temperaturen omdat de zwaardere elementen dan minder soepel lopen.

Daarom is het verstandig om een niet te zware warmtepomp te kiezen, die optimaal werkt bij de meest voorkomende temperatuur.

Wanneer het gebruik van een warmtepomp goedkoper is dan een cv-ketel

Je kunt de minimale COP van een warmtepomp die nodig is om in het gebruik goedkoper te zijn dan een cv-ketel als volgt berekenen:

Elektra prijs per kWh / (Gas prijs per kWh / ketelrendement) = omslagpunt van voordelige COP voor warmtepomp

Als we de formule invullen krijgen we het volgende:

€ 0,215 / (€ 0,07 / 0,9) = COP > 2,76

Dus als de (S)COP van je warmtepomp hoger is dan 2,76 bij de afgiftetemperatuur die jij gebruikt, bijvoorbeeld 35˚C, dan zijn de maandelijkse kosten lager dan bij een cv-ketel. De betere warmtepompen hebben een COP van meer dan 5, dus in dit geval zijn ze gunstig.

 

De verschillende typen warmtepompen

Het is belangrijk te kiezen voor een warmtepomp die goed past bij jouw situatie. Dit is een overzit van de verschillende soorten:

Volledig elektrische waterpomp

Een volledig elektrische waterpomp (all-electric) vervangt je gasaansluiting in je huis volledig. Dit type warmtepomp verwarmt niet alleen je huis, maar zorgt ook voor warm water. Ze zijn duurder en vooral geschikt voor nieuwbouwwoningen of erg goed geïsoleerde oudere woningen vanwege de hoge eisen die aan de isolatie van het huis worden gesteld. Goede dak- vloer- en muurisolatie en HR++ glas zijn absoluut noodzakelijk en lage temperatuur verwarming essentieel.

Je hoeft niet per se bronnen aan te boren, er bestaan ook lucht/water-warmtepompen, die warmte uit de buitenlucht halen. Deze worden steeds beter en goedkoper, maar hebben nog wel een slechter rendement en maken geluid. Bodem/water-warmtepompen hebben wel boringen nodig, maar hebben een beter rendement en maken buitenshuis geen geluid.

Een volledig elektrische waterpomp heb je vanaf € 6000, inclusief btw en installatie en je bespaart gemiddeld zo’n € 300 per jaar aan stookkosten ten opzichte van een cv-ketel. Vraag echter aan jou installateur om een berekening te maken voor jouw specifieke situatie, omdat dit behoorlijk kan verschillen.

Hybride waterpomp

Een hybride waterpomp combineert een (bestaande) HR-combiketel met een kleine elektrische warmtepomp met een binnen- en buitenunit. De binnenunit hangt meestal naast de cv-ketel. Soms zijn de binnen- en buitenunit gecombineerd en dan hangt hij bijvoorbeeld in de schuur met leidingen naar de cv-ketel. Hierbij slaat de cv-ketel alleen aan voor warm kraanwater of als het heel koud is.

Deze optie is vooral geschikt voor goed geïsoleerde bestaande woningen. Ook is lage temperatuurverwarming, zoals vloerverwarming, met een hybride waterpomp een uitstekende combinatie, maar niet absoluut noodzakelijk.

Als je de woning kunt verwarmen met een keteltemperatuur van 50 graden kun je de bestaande radiatoren blijven gebruiken. Als je woning alleen met gloeihete verwarmingen warm wordt is dat een teken dat je huis onvoldoende geïsoleerd is. Betere isolatie krijgt dan prioriteit. Mocht je huis alleen tijdens de vorst toch onvoldoende warm worden maakt dat niets uit, omdat de cv-ketel dan aanslaat.

Op jaarbasis kun je dan een vermindering van zo’n 75% van je gasverbruik verwachten. Alleen als het heel koud is of als warm water nodig is voor de kraan slaat je cv-ketel aan.

Je hebt al een hybride waterpomp vanaf € 2500 inclusief btw en installatie, exclusief cv-ketel en je kunt gemiddeld zo’n €200 per jaar aan stookkosten ten opzichte van een hr-ketel. Vraag echter aan jou installateur om een berekening te maken voor jouw specifieke situatie, omdat dit behoorlijk kan verschillen.

Daarnaast verschillen waterpompen in hoe ze de warmte opwekken:

Bodem – water-warmtepompen

Bodem/water-warmtepompen zijn het meest efficiënt en maken buiten het huis geen geluid, maar dan moeten er wel bronnen geboord worden in de tuin. In de zomer kun je de woning er zelfs mee verkoelen. Het nadeel is wel dat ze het duur zijn. Dit type is daarom vooral geschikt voor een groep woningen of een (groot) bedrijfspand.

Het werkt als volgt: de warmte wordt uit de bodem gehaald met buizen die zijn gevuld met een transportvloeistof. Gebruikelijk is een verticale buis diep onder de grond, maar soms wordt ook gekozen voor een ondiep stelsel van horizontale buizen. Vervolgens wordt de warmte uit deze vloeistof met een warmtewisselaar afgegeven aan het water dat je huis verwarmt.

Water – water-warmtepompen

Ook dit type warmtepomp maakt geen lawaai buiten het huis en er zijn minimaal twee boringen naar water nodig. Het nadeel is dat ze net als bodem – water-warmtepompen duur zijn en je hebt een vergunning nodig om te kunnen boren naar water. Dit type is daarom vooral geschikt voor een groep woningen of een (groot) bedrijfspand.

Het werkt als volgt: de warmte wordt uit het grondwater gehaald met behulp van twee putten. Uit de ene put wordt het warme water omhoog gepompt en de het afgekoelde water vloeit vervolgens terug de bodem in via de andere put. In de zomer moet je het systeem omgekeerd laten werken om het huis te koelen om zo de waterbalans te herstellen.

Lucht – water-warmtepompen

Lucht – water-warmtepompen halen de warmte uit de lucht via een buitenunit en daar hoef je dus geen bron voor de boren. Ook zijn ze goedkoper dan warmtepompen waarbij en in de grond geboord moet worden. De warmte wordt vervolgens overgedragen via een transportvloeistof aan de binnenunit in je huis die het water verwarmt. Vrijwel alle hybride pompen zijn lucht/water-warmtepompen.

Het nadeel is wel dat ze minder efficiënt zijn en ze geluid maken. Maar ze worden steeds beter en betaalbaarder en er is ook subsidie voor beschikbaar.

Lucht – lucht-warmtepompen

Als je mechanische ventilatie in je huis hebt, kun je ook voor een (hybride) lucht – lucht-warmtepomp kiezen om zo je huis te verwarmen. Er is echter geen ISDE-subsidie beschikbaar voor dit type.

Wat kost een warmtepomp?

Een warmtepomp is een flinke investering, maar je gaat wel gelijk gas en en maandlasten besparen. De kosten zijn afhankelijk van het volgende:

Deze factoren bepalen hoe hoog het vermogen van de warmtepomp moet zijn. Hoe hoger het vermogen, hoe hoger de prijs.

De prijs excl. btw van de verschillende typen warmtepompen inclusief installatie voor een volledige woning is als volgt:

Hier is nog geen subsidie van afgetrokken, maar zelfs met subsidie is de aanschaf duurder dan een HR-ketel. Je gaat echter wel gelijk gas en dus maandlasten besparen, waardoor het op termijn in de meeste gevallen gunstiger is. Daarom is het belangrijk om ook te kijken naar de terugverdientijd.

Subsidie

Een warmtepomp is een flinke investering, die op dit moment in de meeste gevallen financieel minder oplevert dan bijvoorbeeld zonnepanelen. Maar met landelijke ISDE-subsidie (Investeringssubsidie Duurzame Energie) wordt het al een stuk aantrekkelijker.

Subsidiebedrag

Hoeveel subsidie je krijgt is afhankelijk van het type warmtepomp. Hoe hoger het vermogen hoe meer subsidie je krijgt. Ook krijg je voor all-electric warmtepompen meer dan voor hybride warmtepompen, maar deze zijn ook in de aanschaf een stuk duurder.

Stel je neemt een hybride warmtepomp met een vermogen van 6 kW, dan kun je € 1.750 subsidie krijgen, wat de kosten van de aanschaf bijna halveert. Met een all-electric warmtepomp van 54 kW bijvoorbeeld kun je zelfs € 6.550 subsidie krijgen. Maar voor de meesten zal het bedrag tussen de € 1.000 en € 2.500 liggen.

Subsidieaanvraag

Je kunt de subsidie pas aanvragen na de installatie, waar je 6 maanden de tijd voor hebt. Op deze website van de Rijksoverheid kun je een lijst met alle soorten warmtepompen en hoeveel subsidie je kunt ontvangen per apparaat. En op deze pagina van de Rijksoverheid kun je de subsidie aanvragen.

 

Terugverdientijd

Voor niet iedereen is geld de belangrijkste reden om op een warmtepomp over te stappen, omdat het ook een stuk beter is voor het milieu. Maar het is hoe dan ook interessant te weten wanneer je de investering hebt terugverdiend.

De terugverdientijd van een warmtepomp ligt meestal ergens tussen de 10 tot 16 jaar. In die periode zijn de kosten van de aanschaf minder dan de kosten die je hebt bespaard. Vanaf dat moment ga je dus geld verdienen aan je warmtepomp.

De werkelijke terugverdientijd van een warmtepomp in jouw situatie is echter afhankelijk van vele factoren en de berekening kan enigszins ingewikkeld zijn. Vraag daarom vooraf aan jouw installateur, of liever verschillende installateurs, om die berekening en de aannames die daarbij zijn gedaan. Zo kun je zien of de terugverdientijd aan jouw wensen voldoet.

Financiering

Als de besparing op de energiekosten hoger is dan het maandelijkse aflosbedrag op de lening, kan het financieel gunstig zijn om je warmtepomp te financieren.

Om snel te kijken of je in aanmerking komt voor financiering of subsidie, kun je naar EnergieSubsidiewijzer.nl gaan. Ook kun je de volgende vormen van financiering overwegen:

Hypotheek

Er bestaat de mogelijkheir om extra geld te lenen voor duurzame investeringen, als je huis gefinancierd is met een hypotheek. Bij verschillende hypotheekaanbieders is het mogelijk om in plaats van de standaard 101% van de waarde van je huis, 106% te financieren. De 5% extra ruimte is voor duurzame investeringen en komt tot maximaal € 9.000,- bovenop het maximaal te lenen bedrag. 

Als je voor een huis zonder energiekosten gaat, ook wel een nul-op-de-meter-woning genoemd, is het maximumbedrag € 25.000,-. Hiervoor moet je wel een minimum bruto jaarinkomen hebben van € 33.000,- en moet je een energieprestatiegarantie hebben afgesloten voor minimaal tien jaar, zoals je bij Bouwgarant kunt doen. De extra financiering wordt dan in een depot gehouden, totdat de bank heeft gecontroleerd dat de investering werkelijk duurzaam is.

Naast een warmtepomp kunnen de volgende duurzame investeringen vaak worden meegefinancierd: 

Sinds juli 2017 is het financieren van duurzame investeringen doormiddel van een hypotheek met de Nationale Hypotheek Garantie (NHG) is nog makkelijker. Er hoeft alleen nog maar een kostenspecificatie van de investeringen geleverd te worden en vooraf hoeven geen offertes getoond te worden. Na het installeren moet er dan nog wel worden aangetoond dat het om energie besparende maatregelen gaat.

Energiebespaarlening voor particuliere woningeigenaren en VvE’s

De ASN Bank en Rabobank hebben in samenwerking met het rijk het Nationaal Energiebespaarfonds opgericht om gunstige duurzame investeringen te doen. Voor de gehele periode staat de lage rente staat vast, zodat je niet voor verrassingen komt te staan. De rente en aflossingen gaan terug in het fonds, zodat er weer nieuwe energiebespaarleningen kunnen worden verstrekt.

Als particuliere woningeigenaar kun je tot € 65.000 lenen met een rente van tussen de 1,7% en 2,1% voor een looptijd van 7 tot 15 jaar. Ook kun je vergoedingsvrij vervroegd aflossen. 

Duurzaamheidslening van de gemeente

Veel gemeentes bieden duurzaamheidsleningen of subsidies aan, vraag daarom aan jouw gemeente of deze voor jou beschikbaar zijn.

GreenLoans

ALFAM is opgericht door ABN AMRO en biedt GreenLoans aan om duurzame investeringen te financieren, waaronder warmtepompen, zonnepanelen en isolatie. Omdat je maandlasten omlaag gaan en deze lening 4,2% rente heeft over de hele periode is het relatief voordelig, al is het Energiebespaarfonds voordeliger. Je leent tussen de € 5.000 en € 20.000 en de rente, looptijd en maandbedragen staan vast.

Installatie

Warmtepompen zijn wel eens slecht in het nieuws geweest omdat ze niet het gewenste rendement brachten, omdat de installatie en de keuzes die daarbij gemaakt waren niet verstandig waren. 

Een warmtepompinstallatie moet daarom vakkundig gebeuren. Daarnaast moet er vooraf ook vakkundig advies worden gegeven over welk type warmtepomp het meest geschikt is voor jouw situatie, zodat je niet te veel betaalt of te weinig capaciteit hebt.

Hoe vind je een goede installateur?

Qbis.nl heeft een register met installateurs die vakkundig en gekwalificeerd zijn, dus dit is een prima plek om jouw installateur te vinden.

Een andere manier om een goede installateur te vinden door de fabrikant van de warmtepomp te vragen. Omdat er een tekort is aan goede installateurs voor warmtepompen en de warmtepompen onderling aardig verschillen wat betreft de installatie, is het goed om zo een installateur te vinden die praktijkervaring heeft met het merk dat jij kiest.

Aandachtspunten voor de installatie

Onderhoud

Meestal is onderhoud niet nodig en de warmtepomp zou makkelijk 20 jaar mee moeten gaan. Het is wel goed om je warmtepomp regelmatig na te laten kijken en de voorschriften van de fabrikant te volgen. Als je merkt dat je pomp meer geluid gaat maken, dan is hij ook minder efficiënt. Daarom is het goed om een check op lekkage van het koudemiddel en vervuiling te doen.

Hoe kun je het geluid verminderen?

Sommige warmtepompen kunnen behoorlijk wat geluid maken en daarom heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken besloten vanaf 2020 eisen te stellen voor het maximale geluid van warmtepompen om zo overlast te voorkomen. De nieuwe regels gelden niet alleen voor nieuwe installaties maar ook voor bestaande.

Er is een maximum van 40 dB toegestaan, gemeten op de erfgrens. Toch kan 40 dB nog steeds vervelend zijn als de aard van het geluid irritant is, zoals een hoge piep.

Er zijn twee belangrijke manieren hoe je het geluidsniveau kunt beperken:

1. Het selecteren van de juiste apparatuur

2. Het kiezen van een goede locatie

– over de schrijver – 

Florian Meeuwsen

Florian Meeuwsen

Florian Meeuwsen behaalde zijn master Global Health aan de Universiteit van Maastricht. Na zijn studie werkte hij enkele jaren als project manager bij ELIV in Taipei, een organisatie gericht op het verhelpen van armoede en sociale problemen in kleinere lokale gemeenschappen in Azië. Daar raakte Florian steeds meer geïnteresseerd in de relatie tussen de mens en de aarde en de impact van klimaatverandering. Uit die combinatie van studie, werkervaring en de wens een positieve bijdrage te kunnen leveren aan het tegengaan van de klimaatverandering, ontstond Alive to Earth.

Compenseer je uitstoot
door bomen te planten

Het is nog nooit zo essentiëel geweest een positieve bijdrage te leveren aan het klimaat. Bomen planten is volgens wetenschappers een van de beste manieren om klimaatverandering tegen te gaan. Dus word vandaag nog CO2-neutraal!

Log in en lees het artikel

Fijn dat je terug bent!

  Je gegevens zijn veilig

Deze EcoTip krijg je cadeau.

Krijg toegang tot alle EcoTips en meer, door je aan te melden voor het programma ‘Leven in harmonie met de aarde’. Dit is gratis als je 5 bomen per maand plant.